Archive for the ‘Bez kategorii’ Category

Klimat w tatrach

Tatry Wysokie leżą w strefie łagodnego klimatu wysokogórskiego, będącego pod wpływami klimatu oceanicznego. Temperatura powietrza uzależniona jest od wzniesienia nad poziomem morza np. przeciętna roczna temperatura Łomnicy wynosi —3,7°C, przy Łomnickim Stawie 1,5°C, w Starym Smokowcu 4,7CC. Istnieją jednak znaczne wahania temperatury między dniem i nocą, uzależnione od pogody. Ciśnienie powietrza ulega oczywiście zmianie w zależności od wysokości. Na poziomie morza przeciętne ciśnienie w ciągu roku wynosi 760 mm, a na Gierlachu 533 mm. Te różnice ciśnień nie są niebezpieczne dla ludzi zdrowych, niemniej w pierwszych dniach pobytu nie są wskazane dłuższe wycieczki. Nagły spadek ciśnienia następuje przed ociepleniem albo burzą. W Tatrach Wysokich wieją przeważnie wiatry pd.-zach. albo zach., które przynoszą deszcz, natomiast wiatry wiejące zimą ze wsch. i pd. wsch. powodują oziębienie. Częstym zjawiskiem występującym na wiosnę lub w jesieni jest nagły ciepły wiatr halny, który przewalając się nad grzbietami górskimi ogrzewa doliny, podczas gdy wyżej jest chłodno a nawet zimno. Szybkość tych wiatrów jest stosunkowo duża i wynosi 25 m/sek. — 60 m/sek., a często więcej. Te nagłe, ciepłe wiatry trwają 2—3 dni. Po nich następuje zazwyczaj deszcz lub śnieżyca.
W wyższych rejonach gór bardzo często występują zachmurzenia — mniejsze zimą i we wczesnych godzinach porannych. Częstym zjawiskiem są pełzające mgły. Jesienią obserwować można „morza mgieł”, interesujące zwłaszcza wtedy, gdy spod gęstej warstwy chmur wychodzą oświetlone słońcem szczyty.
Na wysokości miejscowości tatrzańskich opady osiągają rocznie ok. 1000 mm, a nad górną granicą lasu 1600—1700 mm. Najwięcej opadów maksimum w lipcu, minimum w styczniu notuje się latem; 2/3 opadów przypada na deszcz, a 1/3 na śnieg. Pokrywa śnieżna zalega Tatry Wysokie przez 6—8 miesięcy, oczywiście w zależności od wzniesienia nad poziom morza i od ilości opadów w danym roku. Opady śniegu w górach zdarzają się o każdej porze roku, latem przeważnie w połowie sierpnia. Ten letni śnieg jest jednak krótkotrwały i szybko topnieje. Ogólnie można stwierdzić, że lato w Tatrach jest krótkie i stosunkowo chłodne, bogate w opady, przy czym wysoko w górach są to często opady śniegu. Burze występują w pierwszej połowie lata. Jesień nadciąga zwykle późno. Jest wietrzna, charakteryzuje się dużymi różnicami temperatury i ciśnienia. Pierwsza jej połowa bywa słoneczna, druga często pochmurna i burzowa. Zima w Tatrach jest przeważnie długa, mroźna i bezwietrzna, od czasu do czasu złagodzona ciepłym słońcem, zwłaszcza w marcu i kwietniu. Bywają jednak także zimy bardzo surowe.
Instytut Hydrometeorologiczny na lotnisku w Popradzie podaje codziennie prognozę pogody. Górska Służba HS TANAP za pośrednictwem pisemnych komunikatów informuje turystów o pogodzie, warunkach w górach i stopniu zagrożenia lawinowego. Przed wyruszeniem w góry warto zapoznać się dokładnie z prognozą pogody.Epoka lodowcowa skończyła się przed 8000— 12 000 lat. Pod wpływem stopniowego ocieplania się klimatu, lodowce ustąpiły ostatecznie z terenu
Tatr, pozostawiając po sobie ślad w postaci stawów. Stawy i wodospady siklawy są jednym z najatrakcyjniejszych elementów krajobrazu Tatr. Na czechosłowackim terenie Tatr Wysokich znajduje się niemal 100 stawów, liczących przeważnie 3 km2 powierzchni. Największym i równocześnie najgłębszym jest Wielki Staw w Dolinie Mięguszowieckiej dolina, leżący na wysokości 1946 m npm., liczący 53 m głębokości i zajmujący powierzchnię 20,1 ha. Drugim co do wielkości stawem jest Jezioro , które znajduje się w miejscowości o tej samej nazwie, położonej 1346 m npm. Jezioro liczy 19,8 ha powierzchni, a jego głębokość wynosi 20 m. Trzecim co do wielkości stawem jest Niżni Ciemnosmreczyński Staw Niżne , położony na wysokości 1674 m npm., liczący 13,15 ha, głębokości 40,5 m. Najwyżej położonym stawem jest Lodowy Stawek Modre w Dolinie Zimnej Wody dolina na wysokości 2157 m npm.
Niemal z każdego tatrzańskiego stawu wypływają bystre potoki, które przewijając się przez progi dolin i tarasy tworzą wspaniałe wodospady. Do najbardziej znanych należą: Kacza Siklawa w Dolinie Kaczej dolina, wodospady Zimnej Wody Wielicka Siklawa w Dolinie Wielickiej, Batyżowieckie Wodospady wodospad „Skok” w Dolinie Młynickiej dolina, Siklawa w dolinie dolina i Ciemnosmreczyńska Siklawa w Dolinie Piarżystej dolina.
Potoki wypływające ze stawów i dolin tatrzańskich w kierunku wsch. i pn. od Jeziora łączą się z rzekami Poprad i Dunajec, aby Wisłą wpaść do Bałtyku, natomiast potoki płynące w kierunku zach. od Jeziora łączą się z rzekami i Dunaj, a tym samym wpływają do Morza Czarnego.
Podobnie jak w innych wysokich górach, w Tatrach występują charakterystyczne piętra roślinności. W miarę wznoszenia się terenu nad poziom morza, zmieniają się warunki klimatyczne, gleba, a tym samym i roślinność.
Ze względu na zróżnicowane warunki klimatyczne na różnych wysokościach Tatr Słowackich roślinność tworzy pięć charakterystycznych pięter: piętro podgórza pól uprawnych, sięgające do wysokości ok. 800—900 m npm., piętro lasów świerkowych, sięgające do górnej granicy lasu, czyli wysokości 1550 m npm., 3. subalpejskie piętro kosodrzewiny, wznoszące się do wysokości 1800 m npm., 4. alpejskie piętro hal, dochodzące do wysokości 2300 m npm., 5. piętro subnywalne turniowe, sięgające aż po najwyższe szczyty. Na polskiej stronie Tatr piętro montanne dzieli się jeszcze na dolne do wysokości 1250 m npm. i górne piętro regla do wysokości 1550 m npm..
Wszystkie wymienione piętra mają charakterystyczną florę. W Tatrach rośnie 1300 gatunków roślin naczyniowych, z czego 300 stanowią gatunki górskie i wysokogórskie, z których przeszło 40 sięga najwyższych szczytów.
Do najbardziej znanych kwiatów, występujących w piętrach subalpejskim i alpejskim zaliczyć można następujące: sasanka alpejska, omieg kozłowiec, goryczka kropkowana, dzwonek alpejski, pierwiosnek łyszczak, kulik górski, zawilec narcyzowy i przede wszystkim limba, krokus, lilia złotogłów, dziewięćsił bezłodygowy i szarotka, rosnąca wyłącznie na podłożu wapiennym. Ok. 20 gatunków roślin można znaleźć tylko w Tatrach tzw. endemity. Do najciekawszych z nich należą: warzucha tatrzańska, pszonak Wahlen-berga, skalnica tatrzańska, goryczka Klusjusa. aster alpejski, szarotka alpejska, goździk lśniący i stokrotnica górska.
Wszystkie gatunki roślin w Tatrach Wysokich
i Tatrach Bielskich są pod ochroną prawną, zgodnie z ustawą o Tatrzańskim Parku Narodowym.

Tatry Wysokie

Największe wypiętrzenie łańcucha Karpat, liczącego 1200 m, stanowi okazały masyw górski — Tatry. Stanowią one najbardziej na pn. wysunięte i najwyższe w tym masywie pasmo górskie, a ich wierzchołki wznoszą się ponad kotlinami Spiszą, Popradu i Liptowa.
Główną grań Tatr Wysokich Wysokie Tatry, stanowiącą przedłużenie grani Tatr Bielskich zamyka od wsch. Przełęcz pod Kopą . Dalszym przedłużeniem grani ku zach. są Tatry Zachodnie Zapadnę Tatry. Długość grani Tatr Wysokich wynosi 26,5 km, a ich największa szerokość 17 km. Cała powierzchnia wynosi 341 km2. Tatry Wysokie po słowackiej stronie obejmują obszar 260 km2. Grań główna ciągnie się w kierunku pd.-zach. od Przełęczy pod Kopą, a w połowie skręca w kierunku pn.-zach., tworząc literę „V”. Liczne rozgałęzienia głównej grani tworzą doliny tatrzańskie, dolinki i kotliny, których na terenie czechosłowackich Tatr Wysokich znajduje się 35.
Ciągnące się na pd. rozgałęzienia są zdecydowanie wyższe i bardziej poszarpane, niż biegnące w kierunku pn. Z dziewięciu wierzchołków o wysokości ponad 2600 m, aż pięć leży w graniach bocznych, biegnących na pd., a tylko cztery w grani głównej. Do najwyższych szczytów Tatr Wysokich należą: Gierlach 2655 m, pd. odgałęzienie,
Podobnie pozostałe najważniejsze i najbardziej atrakcyjne wierzchołki tatrzańskie leżą przeważnie w pd. odgałęzieniach. Są to: Kieżmarski Szczyt 2558 m, Sławkowski Szczyt 2452 m, Kończysta 2535 m, Krywań 2494 m.
Tatry Bielskie Tatry tworzą grań czternastokilometrowej długości. Z Tatrami Wysokimi od pd. łączą się Przełęczą pod Kopą , a z Magurą Spiską od pn. Przełęczą Zdziarską pod Grań Tatr Bielskich nie stanowi przedłużenia głównej grani Tatr Wysokich, jak to bywa w większości górskich masywów, lecz styka się z nimi bokiem, w połowie długości.
Grań Tatr Bielskich ciągnie się od zach. na wsch. i nie ma wyrazistych odgałęzień bocznych. Szeroka Przełęcz 1830 m dzieli Tatry Bielskie na dwie części. Zach. jest wyraźniejsza i bardziej okazała. Tutaj też znajdują się najwyższe wierzchołki: Płaczliwa Skała 2142 m, Hawrań 2152 m, Nowy Novy 2009 m i Murań 1890 m. Wsch. część grani jest łagodnie sfałdowana, a następujące jej wierzchołki: Szalony Wierch 2061 m, Zadnie Jatki Żadne J 2019 m, Przednie Jatki 2024 m oraz Bujaczy Wierch 1946 m są mniej wybitne.
W Tatrach Bielskich występują liczne zjawiska krasowe: wywierzyska, groty, jaskinie. Najbardziej znane z dostępnych dla turystów jaskiń są Jaskinie Bielskie położone na pn. zboczu Kobylego Wierchu Kobyli nad Tatrzańską Kotliną.Tatry zbudowane są ze skał krystalicznych granity, gnejsy, łupki metamorficzne i osadowych wapienie, dolomity, piaskowce. Z granitów zbudowane jest główne wypiętrzenie Tatr Wysokich, natomiast z granitów, gnejsów i łupków — masyw Tatr Zachodnich. Ze skał osadowych zostały zbudowane Tatry Bielskie, rejon Siwego Wierchu, reglowe partie Tatr Wysokich, wreszcie większa część pn. stoków Tatr Zachodnich, a na pewnym odcinku także ich grzbiet główny. Wiek skał granitowych Tatr Wysokich obliczono ostatnio na 226 milionów lat. Większość tatrzańskich skał osadowych, będących pozostałością osadów z dna mórz powstała w okresach: triasowym, jurajskim i kredowym. Alpejskie ruchy górotwórcze spowodowały ich pofałdowanie i przesunięcie z pd. na pn. w postaci wielkich płaszczowin, wykraczających częściowo ponad trzon krystaliczny.
Swój obecny kształt Tatry Wysokie zawdzięczają trzem wielkim epokom lodowcowym. Na początku czwartorzędu, pod wpływem silnego oziębienia, lodowiec skandynawski przesunął się przez niziny — polską i niemiecką zbliżając się od pn. do Tatr Wysokich, na odległość ok. 80 km. W wyniku znacznego oziębienia i wielkich opadów śniegu, utworzyły się w Tatrach lodowce. Najpotężniejszy z nich — lodowiec bielski, liczący 14,2 km długości i 330 m3 objętości, dotarł do wysokości 895 m npm. Po pd. stronie Tatr najdłuższymi lodowcami były: mięguszowiecki 11,5 km i lodowiec Zimnej Wody 9,3 km. Działanie lodowców polegało na pogłębianiu i poszerzaniu form powstałych w okresach poprzednich. W górnych częściach dolin tworzyły się pod działaniem mas lodu i czynników związanych z ich ruchem charakterystyczne kotły, tzw. kary. Na czole lodowców gromadził się materiał skalny, z którego utworzyły się tzw. moreny czołowe. Jedną z nich stanowi morena
Szczyrbskiego Jeziora. Wynikiem działania lodowców są niektóre dolinki boczne, zawieszone ponad dnem wielkich dolin. Zarówno progi zamykające kotły, jak i niektóre progi dolinek bocznych poprzecinane są strugami wodospadów — „siklaw”. W niższych partiach dolin, którymi dawniej płynął lodowiec, wyżłobił on wielkie koryta w kształcie litery „U”.Podobnie jak roślinność, tak i zwierzyna tatrzańska zamieszkuje charakterystyczne piętra: leśne, subalpejskie i alpejskie.
Typowymi przedstawicielami piętra leśnego, a częściowo i subalpejskiego są zwierzęta z rodziny jeleni, których żyje w Tatrach Wysokich 758 sztuk, sarna górska 394 sztuki i dzik 104 sztuki. Z większych zwierząt drapieżnych występuje tu niedźwiedź 20 sztuk, który przebywa w rezerwatach przyrody przede wszystkim w zach. i pn. części TANAP-u. Z mniejszych można tu spotkać żbika 8 sztuk, lisa, kunę oraz rysia 24 sztuki. Nad wodą żyje wydra europejska, występująca obecnie coraz rzadziej. Na obszarze TANAP-u żyje też para wilków.
Z ptactwa należy wymienić tu cietrzewie, głuszce, jarząbki oraz — żyjącą na skraju lasu — orzechówkę.
W potokach tatrzańskich żyje pstrąg, a w Szczyrbskim Jeziorze jesiotr.
Niezwykle ciekawa jest fauna wyższych pięter. Prawdziwą ozdobą piętra alpejskiego Tatr Wysokich są: kozica 676 sztuk, świstak ok. 620 sztuk i orzeł przedni 3 pary, którego można spotkać w okolicy Popradzkiego Stawu, Doliny Jaworowej, Doliny Białej Wody Bielovodska dolina. Z ptaków występujących tylko w górach należy wspomnieć też o barwnie upierzonym pomurniku, który ekologicznie przywiązany jest do nagich ścian skalnych Tatr Bielskich, w pobliżu stawu i Doliny Zimnej Wody Mala Studena dolina.

Sochaczew i Rochna

Miasto 34 700 mieszkańców na Równinie Łowic-ko-Błońskiej, nad Bzurą. Węzeł kolejowy i drogowy. Przemysł chemiczny i materiałów budowlanych.
Jeden z najstarszych grodów mazowieckich. Powstanie miasta łączy się z osadą targową istniejącą w XII w. W I poł. XIII w. siedziba kasztelanii. Prawa miejskie chełmińskie przed 1368. W 1377 ogłoszone zostały w Sochaczewie statuty mazowieckie będące postępowym aktem prawnym.
Miasto było wówczas stolicą ziemi sochaczewskiej w odrębnym Księstwie Rawskim. W XV i XVI w. największy rozwój Sochaczewa. Istniało kilkanaście cechów. Szczególnie znani byli sukiennicy. W XVII w. na skutek wojen i klęsk żywiołowych nastąpił upadek miasta. Ożywienie gospodarcze w XIX w. W czasie I wojny światowej Sochaczew przez 8 miesięcy znajdował się na linii frontu. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 nastąpił stopniowy rozwój miasta. W 1939 Sochaczew wraz z okolicami znalazł się w centrum bitwy nad Bzurą. Na miejskich cmentarzach spoczywa ponad 4000 poległych wówczas żołnierzy armii ,,Poznań” i „Pomorze”. Podczas okupacji liczne akcje organizacji konspiracyjnych. W listopadzie 1939 miała tu miejsce jedna z pierwszych akcji podziemia na Mazowszu. Zabudowa miasta uległa zniszczeniu w 45% W Polsce Ludowej rozwinął się przemysł, wybudowane zostały osiedla mieszkaniowe – „Polna” i „Warszawska”. W 1977 do Sochaczewa przyłączony został Chodaków z fabryką włókien chemicznych, jednym z największych producentów jedwabiu wiskozowego. W 1979 uruchomiono miejską komunikację autobusową. Miejscowa Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia szkoli zawodowych muzyków. Istnieje orkiestra symfoniczna.
Najstarszą pamiątkę przeszłości stanowią ruiny gotyckiego zamku książąt mazowieckich z XIV w.
na skarpie prawego brzegu Bzury. Na obszernym
rynku pl. Kościuszki ratusz z 1918 na fundamentach z 1 poł. XIX w., mieszczący Muzeum Ziemi Sochaczewskiej z wieloma cennymi pamiątkami zwłaszcza z 1939. Kościół wybudowany w 1. 1960- 64 wg projektu arch. Mieczysława Gliszczyńskiego,

na miejscu zniszczonej świątyni dominikanów, reprezentuje oryginalną architekturą. Wewnątrz piękne witraże. Na pobliskim skwerze obelisk wzniesiony w 1961 ku czci F. Chopina. U zbiegu ul. Warszawskiej i 1 Maja klasycystyczne jatki z 1 pol. XIX w. Z tego samego okresu pochodzi d. zajazd obecnie dom mieszkalny przy ul. Warszawskiej 31. Na skarpie nadrzecznej dom z poł. XIX w. Wiele nagrobków z XIX w. znajduje się na cmentarzu przy ul. Traugutta, tamże klasycy-styczna kaplica Tomickich z 1 poł. XIX w. Ponadto pomniki w kwaterach żołnierzy polskich poległych w 1939 i żołnierzy radzieckich, którzy zginęli podczas wyzwalania miasta 16 i 17 I 1945 oraz tablica upamiętniająca 66 obywateli ziemi sochaczew-skiej, którzy ponieśli śmierć w 1. 1918-20. Godna uwagi jest tablica przy ul. Warszawskiej na miejscu kościoła i klasztoru Benedyktynów na ślady tych budowli natrafiono w 1980, w którym w 1138 wg przekazów zmarł Bolesław Krzywousty. W pobliżu stacji kolejowej w otoczeniu parku krajobrazowego dwór z końca XVIII w., stąd w 1944 hitlerowski generał Erich von dem Bach dowodził akcjami przeciwko powstańczej Warszawie. W kilku punktach miasta tablice upamiętniające walkę i męczeństwo mieszkańców Sochaczewa. W szkołach podstawowych nr 2, 4 i 7 i w Zespołach Szkół Zawodowych 1 i 2 znajdują się Izby Pamięci Narodowej. W dzielnicy Trojanów kościół późnobaro-kowy z 1783 i cmentarz wojenny ok. 3700 żołnierzy armii „Poznań” i „Pomorze” poległych w 1939, na nim pomnik odsłonięty w 30 rocznicę bitwy nad Bzurą.ROCHNA -Popularny ośrodek wypoczynku świątecznego nad Mrogą, w okolicy o dużych walorach przyrodniczych, krajobrazowych i rekreacyjnych. Miejsce rozpoczęcia lub zakończenia wędrówek atrakcyjnym szlakiem Rochna-Radziejowice znaki zielone.
Po II wojnie światowej, nad Mrogą, w najbardziej atrakcyjnej okolicy, powstał ośrodek wypoczynku szczególnie popularny wśród mieszkańców Łodzi, Brzezin i Koluszek. Ze spiętrzenia rzeki utworzony został zalew o powierzchni ok. 5 ha. W otoczeniu las liściasty o bogatym podszyciu i runie. Wśród starego drzewostanu ok. 30 dębów pomników przyrody największe skupisko koło ośrodka i lipy drobnolistne. Urozmaiceniem krajobrazu są wąwozy, parowy i liczne głazy narzutowe. Mroga wyróżnia się malowniczością, czystą wodą, szybkim nurtem, ostrymi meandrami oraz zalesionymi, często stromymi brzegami. W dolinie i na zboczach rosną stare olchy, brzozy, skupiska leszczyny i tarniny. Wzdłuż rzeki, po obu stronach prowadzą ścieżki turystyczne. Wiele stosownych miejsc do cichego wypoczynku i wędkowania. Z Rochny najbardziej atrakcyjny odcinek pod względem widokowym i przyrodniczym prowadzi do Rogowa 8 km przez Strzemboszewice liczne okazy sosny czarnej, drzewa unikalnego w kraju i Chrapy, gdzie następuje przełom rzeki.

Dom Wycieczkowy, domki campingowe, pole namiotowe, zalew, letni basen kąpielowy, plaża, place do gier i zabaw, świetlica, parking. Wypożyczalnia sprzętu sportowego i turystycznego zimą również narciarskiego. Czasowe wystawy malarskie.
Ośrodek Sportu i Rekreacji, czynny cały rok. Restauracja „Fregata”, bufet sezonowy.ROGÓW-Wieś przy linii kolejowej Warszawa-Koluszki. Ośrodek naukowy udostępniony do zwiedzania. Węzeł komunikacyjny. Początkowa stacja kolejki wąskotorowej do Białej Rawskiej 49 km. Siedziba Urzędu Gminy.

Miejscowość istniała w XIV w. Rozwój w 2 poł. XIX w. w wyniku uruchomienia kolei warszawsko-wiedeńskiej. Rogów wraz z pobliskimi wsiami związany był z pobytem i pracą Władysława Reymonta, wówczas kolejarza. Jego młodzieńcza kilkuletnia miłość do Stefanii Kluge, żony naczelnika miejscowej stacji wywarła wpływ na twórczość pisarza. W listopadzie 1906 bojowcy PPS dowodzeni przez Józefa Mireckiego – „Montwlłła” dokonali udanej akcji na pociąg, rekwirując przewożone pieniądze na potrzeby organizacji. W 1919-23 powstała w Rogowie placówka naukowo-dydaktyczna warszawskiej SGGW. Utworzone zostało w 1925 arboretum i rezerwaty przyrody. 5 X 1942 hitlerowcy powiesili 5 więźniów przywiezionych ze Skierniewic tablica pamiątkowa. W styczniu 1944 grupa dywersyjna AK wysadziła pociąg niemiecki.
W 1945 reaktywowana została placówka naukowa SGGW. Prowadzone są prace naukowo-badawcze z zakresu gospodarki leśnej i zajęcia dydaktyczne dla studentów również dla obcokrajowców. Ponadto działalność gospodarczo-produkcyjna. Oprócz pracowni naukowych i sal wykładowych jest internat i pracowniczy ośrodek rekreacyjny. Powierzchnia lasów doświadczalnych wynosi 3700 ha. Przeważa drzewostan sosnowy z domieszką dębu i grabu.
Turyści zwiedzać mogą największe w Polsce arboretum, alpinarium oraz zasobne Muzeum Lasu i Drewna. Arboretum zostało założone w 1925 przez prof. Edwarda Chodzickiego. Powiększone i wzbogacone po II wojnie światowej. Na powierzchni 40 ha zobaczyć można ponad 2000 odmian drzew i krzewów z różnych kontynentów. Dla wielu gatunków jest to pierwsza próba uprawy w Polsce. Szczególną uwagę zwracają różnorodne drzewa iglaste, klony oraz wspaniałe rododendrony. W alpinarium utworzonym w 1958 z inicjatywy inż. Henryka Edera zajmującym wraz z parkiem dendrologicznym powierzchnię 7,7 ha zgromadzono setki gatunków roślin górskich, wodnych, błotnych oraz chronionych. Wśród osobliwości samozapalający się krzak gorejący. Muzeum Lasu i Drewna zajmuje 350 m2 i obejmuje 9 działów. Do najciekawszych należą: dział zoologii leśnej i łowiectwa zbiory ptaków, ssaków, płazów i gadów, entomologii leśnej bogata kolekcja owadów i botaniki leśnej szyszki, zielniki.
W Rogowie i okolicy znajdują się liczne pojedyncze osobliwości przyrody, wspaniałe okazy buków, klonów, dębów i lip oraz potężne głazy narzutowe polodowcowe. Największy z nich ma 10 m w obwodzie.

Radziejowice

Wieś nad rzeczką Pisią Gągoliną, dopływem Bzury, przy drodze E82. Cenne zabytki. Węzeł znakowanych szlaków turystycznych. Ośrodek wypoczynku świątecznego. Siedziba Urzędu Gminy.
W XIV w. istniał tu dwór myśliwski książąt mazowieckich, wokół którego powstała wieś. Od XV w. w posiadaniu rodu Radziejowskich, którzy wybudowali dwór murowany przekształcony w XVI w. w mały zamek Gościli tu oni wielu królów, prymasów, książąt i posłÓY zagranicznych. Z miejscowością łączy się postać Hieronima Radziejowskiego, banity, który stał się współ-winowajcą najazdu Szwedów na Polskę w 1655. W 2 poł. XVII w. jedną z oficyn dworskich przebudowano na pałac barokowy. W jego otoczeniu powstał ogród w stylu francuskim łączący się ze zwierzyńcem. Po śmierci prymasa Michała S. Radziejowskiego 1705 posiadłość została zaniedbana. W 1. 1782-1945 w posiadaniu Krasińskich. Na pocz. XIX w. rekonstrukcji i przebudowy rezydencji dokonał wybitny arch. Jakub Kubicki. Zasługą Wawrzyńca Krasińskiego zwanego „Obożnicą”, senatora i kasztelana było założenie w Radziejowicach teatru i drukarni. W 1. 1956-64 niszczejącą rezydencję magnacką poddano gruntownej konserwacji wg projektu arch. Jacka Cydzika.
W zespole pałacowym piętrowy pałac i zameczek połączone z sobą galerią z XVII-XIX w. prezentującym różne style architektoniczne mieści się Dom Pracy Twórczej Ministerstwa Kultury i Sztuki. Ponadto miejsce zjazdów i konferencji. We wnętrzach wiele cennych dzieł sztuki. Polichromia pałacu pochodzi z pocz. XIX w. Park krajobrazowy pomiędzy stawem a pałacem założył w 1817 Aleksander dAlfonce de Saint Omer, kartograf, grafik, ogrodnik, oficer francuski i polski.Zachowały się okazy starych dębów, sosen, wiązów i białodrzewów. W sąsiedztwie pałacu i parku dwór drewniany z XVIII-XIX w. zwany Domem Administratora w filmie „Pan Tadeusz” zastąpił rlwór w Soplicowie, kręcono tu również „Lalkę” Prusa. W pobliżu młyn drewniany i zabudowania gospodarcze z 1 poł. XIX w. Stary ponad 2 km trakt do Mszczonowa ozdabiają po bokach ok. 224 drzewa, głównie ok. 150-letnie lipy. Największe okazy mają po 4 m w obwodzie. We wsi czynna jest cegielnia, w której produkowane są cegły niezbędne przy rekonstrukcji zabytków. W sąsiedztwie drogi E82 klasycystyczny kościół św. Kazimierza wybudowany w 1. 1820-22 wg projektu Jakuba Kubickiego. Dzwonnica, plebania, spichlerzyk oraz kaplica grobowa Krasińskich na pobliskim cmentarzu tamże groby żołnierzy i partyzantów z tego samego okresu.
W Radziejowicach krzyżują się szlaki turystyczne prowadzące przez Puszczę Bolimowską w dolinę Mrogi znaki zielone i do Grodziska Maz. znaki niebieskie.Miasto zachowało d. układ urbanistyczny. Najliczniejsze zabytki w czworobocznym rynku pl. Świerczewskiego. Wśród nich wczesnobarokowy kościół Niepokalanego Poczęcia NMP. W przylegającym klasztorze d. kolegium jezuickie z 1 poł. XVII w. mieściło się do 1981 Muzeum Ziemi Rawskiej. Ponadto w rynku klasycystyczny ratusz wybudowany w 1. 1822-24 projekt Bonifacy Witkowski i dziesięć klasycystycznych kamieniczek z 1 poł. XIX w. Bogatą elewacją wyróżnia się dom pod nr. 10 z trzema ryzalitami, zwieńczony trójkątnym szczytem. Na pd. od rynku jatki z 1 poł. XIX w. W widłach Rawki i Rylki, na sztucznym wzniesieniu, ruiny zamku gotyckiego z czasów Kazimierza Wielkiego. Rekonstrukcja ośmiobocznej wieży mieszczącej część zbiorów miejscowego muzeum, wykopaliska z ostatnich lat, wystawy czasowe i murów obronnych nastąpiła w 1. 1956-76. Przy ul. Rylskiej kościół barokowy z 1790 z cennym wyposażeniem m. in. ołtarz renesansowy z 1 poł. XVII w.. Przy ul. Słowackiego 14 barokowy dworek z 1770. Na cmentarzu ul. Tomaszewska mogiły żołnierzy polskich i radzieckich oraz partyzantów z okresu II wojny światowej. W kilku miejscach tablice pamiątkowe. W Liceum Ogólnokształcącym, Zespole Szkół Zawodowych nr 1 i Państwowym Zakładzie Wychowawczym mieszczą się Izby Pamięci Narodowej.WALEWICE -Wieś nad Mrogą, przy jej ujściu do Bzury. Cenne zabytki architektury i przyrody. Duże Państwowe Gospodarstwo Rolne i znana stadnina koni.
Miejscowość od XVI w. związana z możnym i wpływowym rodem Walewskich. Do historii i literatury przeszła ze względu na romans z Napoleonem I Marii Walewskiej z domu Łączyńskiej, drugiej żony Anastazego Walewskiego, szambelana królewskiego i starosty wareckiego. W 1810 urodził się w Walewicach Aleksander Walewski, syn cesarza, uczestnik powstania listopadowego, literat, dziennikarz, minister spraw zagranicznych Francji. Po I wojnie światowej walewicki majątek ziemski należał do najlepiej zagospodarowanych na Mazowszu. Teren zaciętych walk 9 i 10 września 1939 przy drodze do Bielaw pomnik z 1969 ku czci poległych żołnierzy 17 pułku ułanów wielkopolskich im. Bolesława Chrobrego z aitnii „Poznań”, zaprojektowany przez artystę plastyka Wacławę Bielecką, w 1952 powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne obecnie zajmuje powierzchnię 3000 ha, wyspecjalizowane w hodowli koni, bydła i trzody chlewnej.
W zachowanej rezydencji Walewskich główną uwagę zwraca klasycystyczny piętrowy pałac z 1783 z głębokimi ryzalitami w elewacji ogrodowej i monumentalnym czterokolumnowym portykiem joń-skim od frontu. W tympanonie kartusz z herbem Pomian. Budowlę zaprojektował na planie prostokąta wybitny arch. Hilary Szpilowski. Boczne oficyny połączone są z korpusem pałacu arkadowymi galeriami. Wyposażenie sal reprezentacyjnych na parterze w stylu epoki. Pałac użytkowany jest przez dyrekcje, stadniny koni po uzyskaniu zgody
kierownictwa możliwość zwiedzania zabytków i te-
renów hodowlanych. W otoczeniu budynki gospo-
darcze z XVIII-XIX w. Piękny park – w stylu
francuskim, zajmujący powierzchnię 13,5 ha zało-
żył w 1866 Walerian Kronenberg, w tym czasie naj-
wybitniejszy w kraju specjalista od projektowania
ogrodów. Zwraca uwagę wzorowy układ kompo-
zycyjny. W urozmaiconym drzewostanie m. in.
świerki białe, buki czerwonolistne i dęby. W parku,
przez który przepływa rzeczka Mroga znajdują
się rzeźby barokowe i klasycystyczne. Nad rozle-
głymi stawami 260 ha znajdującymi się na wsch.

Jaktorów

Wieś nad rzeką Pisią Tuczną, położona na pograniczu woj. skierniewickiego i stołecznego warszawskiego, przy linii kolejowej i szosie Warszawa-Skierniewice. Lokalny węzeł drogowy. Siedziba Urzędu Gminy.
Teren wczesnego osadnictwa, na co wskazują 2 kurhany odkryte 2 km na pn. od stacji kolejowej w Jaktorowie na łąkach, datowane na III-IV w. n.e. i cmentarzysko z VII w. n.e. w pobliskim Międzyborowie. W czasie panowania książąt mazowieckich wieś służebna. Po włączeniu tej części Mazowsza do Korony w 2 poł. XV w. Jaktorów wraz z otaczającymi go borami znalazł się w dobrach królewskich. Wówczas Puszcza Jaktorowska wraz z Wiskicką i Korabiewską zajmowała ok. 900 km! i począwszy od 1 poł. XVI w. objęta została ochroną prawną, przede wszystkim dlr. ocalenia znajdującego się tutaj, ostatniego na świecie siedliska tura. Był to więc pierwszy w kraju rez. przyrody. Wobec znacznej dewastacji lasu i zaprzestania polowań Jaktorów stracił znaczenie. W 1904 w Jaktorowie powstał Polski Związek .Odkrycia archeologiczne wskazują na osadnictwo przed 6000 lat. Łowicz powstał u zbiegu traktów o znaczeniu międzynarodowym, w miejscu dogodnej przeprawy przez Bzurę, w otoczeniu rozległych bagien. Na przełomie X
XI w. wzniesiony został warowny gród. Siedziba jednej z najstarszych kasztelanii polskich, którą książęta mazowieccy w 1 poł. XII w. nadali arcybiskupom gnieźnieńskim. • Łowickie dobra ok. 1200 km2 stanowiły wyodrębniony obszar, w którym władzę aż do rozbiorów Polski sprawowali prymasi. Ich rezydencją był Łowicz, który w końcu XIII w. uzyskał prawa miejskie. W 1355 arcybiskup Jarosław Bogoria ze Skotnik wybudował warowny zamek gotycki. Okres największej świetności miasta przypada na XV i XVI w. Nastąpił wówczas duży rozwój rzemiosła i handlu słynne jarmarki, bogacili się mieszczanie. Powstały szkoły, szpitale, drukarnia, liczne kościoły i klasztory. Działali wybitni uczeni, miały miejsce zjazdy z udziałem największych dostojników państwowych i kościelnych. Najazd szwedzki zniszczył i wyludnił miasto. Ponowny rozwój dzięki handlowi u schyłku XVII w. W końcu XVIII w. istniała manufaktura zatrudniająca ponad 4000 osób. Większe ożywienie gospodarcze ma miejsce w 1 poł. XIX w. po uruchomieniu linii kolejowej łączącej Łowicz z Warszawą. Wyjątkowo liczny udział mieszkańców miasta i okolicznych wsi w powstaniu styczniowym. W 1867 status miasta powiatowego. W 2 poł. XIX w. otwarto 2 teatry i muzeum. Rozwój w 1. 1919-39. Łowicz został poważnie zniszczony podczas obu wojen światowych. W czasie okupacji hitlerowskiej aktywna działalność podziemia, głównie AK. W czasie wojny zginęło ok. 6000 mieszkańców tablica pamiątkowa w elewacji frontowej ratusza. W 1963 uruchomiono dużą przetwórnię owocowo–warzywną, natomiast w 1969 zakłady dziewiarskie ,,Syn-tex”. Powstało 8 osiedli mieszkaniowych. Spółdzielnia „Sztuka Łowicka” zatrudnia licznych artystów ludowych opierających się na dawnych tradycjach i wzornictwie.Dla turystów dużą atrakcję stanowią obchodzone od ponad 50 lat czerwcowe Dni Łowicza i uroczyste barwne procesje w czasie święta Bożego Ciała oraz wrześniowe obchody dożynkowe. Zainicjowane w 1971 Łowickie Dni Muzyki Baroku nawiązują do tradycji sięgających XVII w., kiedy to istniały w mieście zespoły wokalne i instrumentalne.
W zachowanym układzie urbanistycznym związanym z dwoma rynkami: Kościuszki starym i Kilińskiego nowym znajdują się najcenniejsze z ok. 170 zabytków architektury Łowicza. Wśród 9 kościołów największą uwagę zwraca monumentalna kolegiata, w obecnym kształcie z 1. 1625-54 arch. Tomasz i Andrzej Poncino, renesansowo–barokowa, z wyjątkowo bogatym i cennym wyposażeniem wnętrz, licznymi kaplicami i nagrobkami. W sąsiedztwie kolegiaty 6 budynków kanonii z XVI i XVII w., brama prymasowska z XVII w.
i kuria wikariuszy z XVIII w. W gmachu pomi-sjonarskim z pocz. XVIII w., z kaplicą barokową ozdobioną pięknymi iluzjonistycznymi freskami Michała Anioła Palloniego przedstawiającymi sceny z życia św. Karola Boromeusza, mieści się od 1952 łowicki Oddział Muzeum Narodowego. Dysponuje 17 000 eksponatów, szczególnie bogaty jest dział etnograficzny. Uczniami mieszczącej się w tym gmachu Szkoły Realnej byli m. in. Józef Cheł-‚ moński, wybitny architekt Stanisław Noakowski i bohaterski prezydent Warszawy Stefan Starzyński. Obok muzeum skansen otwarty w 1979 w miejscu strawionego przez pożar. Przy ul. Bieruta barokowy kościół Pijarów z 1. 1672-80 z bogatym wystrojem polichromia, rzeźby, obrazy. Jedno-nawowy kościół i klasztor Bernardynek z poł. XVII w., usytuowany przy al. Sienkiewicza jest dziełem Tomasza Poncino z ok. 1650.Ratusz w Rynku Kościuszki klasycystyczny wzniesiony został w 1. 1825-28 wg projektu Bonifacego Witkowskiego, stanowi siedzibę władz miejskich. Przy ul. 1 Maja zespół architektoniczny z 1 poł. XIX w. wystawiony dla gen. Stanisława Klickiego dowódcy garnizonu łowickiego w 1. 1818-30 przez arch. Karola Krauze, składający się z pałacyku, kaplicy i baszty w stylu romantycznym. Znajdujące się przy ul. Świerczewskiego budynki poczty konnej z 1829 gościły Fryderyka Chopina. W al. Sienkiewicza głaz pamiątkowy poświęcony Arturowi Zawiszy, patriocie ze wsi Sobota powieszonemu w 1833 w Warszawie z rozkazu władz carskich.
W rynkach i przyległych uliczkach głównie Kilińskiego i Bieruta wiele domów d. mieszczan, najstarsze z XVII w.
Nad Bzurą ruiny zamku prymasowskiego z XIV w.
zniszczonego podczas „potopu”, w końcu XVIII w. zrujnowanego na skutek pożaru. Zachowały się piwnice, zarys bastionów oraz fosa. Z nowych budowli oryginalną architekturą wyróżnia się hotel, otwarty w 1974, zbudowany na planie koła. Na cmentarzu liczne mogiły żołnierzy, partyzantów i cywilnych ofiar z 1. 1939-45. Na zach. krańcu miasta cmentarz żydowski z wieloma kamiennymi nagrobkami z XIX w. i pomnikiem upamiętniającym egzekucje dokonywane tu przez hitlerowców podczas ostatniej wojny. W mieście kilka tablic pamiątkowych, najwięcej w Rynku Kościuszki, gdzie też znajduje się pomnik Wdzięczności Armii Radzieckiej. W Zespołach Szkół Zawodowych nr 1 i 2 oraz w szkole podstawowej nr 3 mieszczą się Izby Pamięci Narodowej. W Łowiczu rozpoczyna się szlak turystyczny wiodący do Boguszyc k/Rawy Mazowieckiej. W podmiejskich wsiach przetrwały relikty budownictwa o cechach łowickich i sztuka ludowa wycinanka, haft, tkactwo.

Arkadia i Brzeziny

Wieś nad Skierniewką, przy drodze Łowicz-Nieborów, znana z zabytkowego parku. W 1777 księżna Helena z Przeździeckich Radziwiłłowa na pd., podmokłym skraju wsi Łupią, stosownie do ówczesnej mody założyła park krajobrazowy, romantyczno-sentymentalny. Miał on przypominać wyidealizowaną przez Greków i Rzymian mitologiczną krainę szczęśliwości – Arkadię ha Peloponezie. Park łączył w sobie elementy widokowe z architektonicznymi.
Głównym projektantem parku i większości wznie-
sionych w nim budowli był wybitny architekt epo-
ki Oświecenia Szymon Bogumił Zug. Zgromadzono
w Arkadii dzieła sztuki rzeźbiarskiej z różnych
epok i krajów kontrastowo wkomponowanych w
otoczenie
Obecnie Arkadia wygląda inaczej niż przed 200 laty, jednakże zachowała swoisty klimat epoki, piękna przyrody i najważniejsze budowle. Klasycznym kształtem i doskonałymi proporcjami wyróżnia się Świątynia Diany stanowiąca centrum całej kompozycji ogrodowo-architektonicznej. Wewnątrz znajduje się plafon Jana Piotra Norblina przedstawiający Jutrzenkę, uważany za najlepsze dzieło tego typu w kraju. Nieco dalej wznosi się w formie ruiny Przybytek Arcykapłana i pozostałe budowle antyczne: Domek Gotycki z 2 wieżyczkami zbudowany na sztucznym wzniesieniu, Łuk Grecki z głazów kamiennych i cegły, piętrowy Dom Murgrabiego otwarto tutaj Izbę Pamięci Marii Konopnickiej i zbudowana z wielkich głazów narzutowych Jaskinia Sybilli. Akwedukt nad kanałem zrekonstruowany został w 1952. W części pd.-wsch. zwraca uwagę obelisk z porfiru. Wystawiono go na pamiątkę wizyty króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Nieborowie i Arkadii.
Przyroda zachowała swój urok, różnorodność siedlisk łęg wiązowo-jesionowy, łęg jesionowo-olszo-wy i grąd, drzewostanu, bogactwo roślin zielnych. Wśród drzew przeważają lipy, jesiony, klony i olsze czarne. Nad stawem skupisko starych wiązów, z których największy ma 3,5 m w obwodzie. W pobliżu dwa egzotyczne drzewa: okazałe surmie katalpy pięknie zakwitające w czerwcu. Uwagę zwracają również kasztanowce i robinie akacjowe.
Park arkadyjski o wydłużonym, nieregularnym kształcie stanowi obecnie najcenniejszy w kraju zabytek sztuki ogrodniczej z końca XVIII w. i należy do nieborowskiego oddziału Muzeum Narodowego. Poza ogrodzeniem, nad Skierniewką drewniany dom, w którym w 1. 1893-1903 przebywała Maria Konopnicka tablica pamiątkowa z 1960 u swego syna Jana, zarządcy tutejszych młynów. Park zwiedzać można od godz. 10 do zachodu słońca z wyjątkiem dni poświątecznych. Z Arkadii prowadzi w kierunku wsch. do Nieborowa, Łasiecznik i Piasków piękna aleja lipowa 7 km długości objęta ochroną prawną. Większość z 1053 drzew pochodzi z 2 poł. XVIII w.BRZEZINY -Miasto 1150 mieszkańców na krawędzi Wzniesień Łódzkich, nad rzeczką Mrożycą, dopływem Mrogi. Przemysł odzieżowy i elektroniczny. Węzeł drogowy.
W końcu XIII w. prawa miejskie, siedziba kasztelanii i znaczny ośrodek handlu. Od 2 poł. XV w. do 1792 własność możnego ł wpływowego rodu Lasockich. Szczyt rozwoju przypadł na XVI w. Brzeziny słynęły zwłaszcza z sukiennictwa rękodzielniczego i piwowarstwa. Ważny ośrodek arian, postępowego odłamu polskiej reformacji. Odbywały się synody i zjazdy innowierców, była szkoła ariańska, działał czołowy ideolog reformacji Grzegorz Paweł z Brzezin. Przez wiele lat przebywał i pracował w Brzezinach tutejszy proboszcz Andrzej Frycz-Modrzew-ski, wielki humanista, wybitny pisarz i publicysta. Miasto było ludne i zamożne. Zwano je „Małym Krakowem”. W XVII w. Brzeziny na skutek zniszczeń straciły większe znaczenie gospodarcze. Brzeziny posiadały status miasta powiatowego, do którego należała do 1867 Łódź. W listopadzie 1914 pod Brzezinami doszło do dużej bitwy pomiędzy wojskami rosyjskimi i niemieckimi. Jesienią 1939 powstała tu komórka Służby Zwycięstwa Polski, pierwszej organizacji konspiracyjnej. W 1940 utworzono getto dla ludności żydowskiej. Po wojnie powstał tu m. in. pierwszy duży zakład przemysłowy „Darnina”, jeden z największych w kraju producentów odzieży damskiej. W 1977 uruchomiono filię skierniewickiej „Zatry”. Ze spiętrzenia Mrożyey utworzono zalew.
Z zabytków szczególne znaczenie ma gotycki kościół Podwyższenia św. Krzyża przy ul. Kościuszki z XIV w. z renesansową kaplicą Lasockich wzorowana na kościele św. Piotra w Rzymie, będącą dziełem wybitnego rzeźbiarza Bernardino di Zanobi de Gianotis. W kaplicy Miedzianków nagrobek Urszuli Leżeńskiej, dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.
Na cmentarzu mogiły żołnierzy polskich i radzieckich z II wojny światowej. W rynku pl. Jedności Robotniczej pomnik z czterema płaskorzeźbami upamiętniający poległych w 1. 1939-45. Na pd. wsch. od rynku barokowy kościół i klasztor Reformatów z 1627, odbudowany w 1. 1947-52. W kierunku zach. usytuowano kościół Bernardynek z 1 poł. XVIII w. Przy drodze do Gałkówka modrzewiowy kryty gontem kościół, w 1719 przebudowany z kaplicy przez mieszczanina Stanisława Bujakiewicza. Przy ul. Kościuszki i ul. Świerczewskiego kilkanaście domów z XIX w. i Muzeum Regionalne działy archeologiczny, historyczny, etnograficzny, numizmatyczny i sztuki. Winna Góra – 220 m n.p.m., znajdująca się na pn.-wsch. od miasta jest najwyższym wzniesieniem woj. skierniewickiego. Mikroklimat korzystny dla cierpiących na choroby dróg oddechowych.

Nizina Śląska

W najstarszym okresie dziejów ziemi obszar dzisiejszej Niziny Śląskiej leżał w obrębie obniżenia morskiego, które znajdowało się między leżącym na południu krystalicznym Masywem Czeskim a wielkim, również z krystalicznych skał zbudowanym lądem Europy północnej. Kierunek tej bruzdy morskiej oraz młodsze od niej ruchy skorupy ziemskiej, jak również procesy sedymentacyjne i degradacyjne, które odbywały się w różnych warunkach klimatycznych — zadecydowały o dzisiejszym układzie krain i ich budowie geologicznej.
W okresie kaledońskich, a później hercyńskich ruchów górotwórczych, licznymi spękaniami i szczelinami wydostawała się na powierzchnię lub zastygała tuż pod nią magma. Utworzyła ona granitowe, gabrowe czy serpentynowe wzgórza okolic Strzegomia, Sobótki i Strzelina, które dominują od południowego zachodu nad Niziną Śląską.
W późniejszych okresach geologicznych Nizina pozostawała we względnym spokoju, a jedynie od czasu do czasu ulegała transgresjom iregresjom morskim. Jeden z większych zalewów z okresu górnokredowego pozostawił osady piaskowca ciosowego, głównie na zachodzie oraz margle w rejonie Opola.
Od okresu kredy do trzeciorzędu zachodziły procesy wietrzenia, erozji i denudacji, a wody i wiatry niwelowały nierówności terenu. W tym czasie osadzały się potężne serie piasków i iłów płytkomorskich i jeziornych. W dolnym trzeciorzędzie, pod wpływem orogenezy alpejskiej nastąpiło znaczne wydźwignięcie obszaru dzisiejszych Sudetów, wzdłuż kilku równoległych do siebie uskoków. Ten wydźwignięty blok sudecki stanowi wyraźną, naturalną granicę, zamykającą od południowego zachodu obszar Niziny Śląskiej.
Dzisiejszy krajobraz, zwłaszcza rzeźba terenu, jaką oglądamy z okien wagonu czy autobusu, wykształciła się znacznie później — w epoce lodowej i bezpośrednio po niej. Wtedy to pierwotna dolina Odry, która powstała jeszcze w czasie wysychania trzeciorzędowych jeziorzysk, została zasypana akumulacyjnymi osadami, związanymi z nasuwającym się od północy lą-dolodem skandynawskim. Dziś pod tymi osadami znajdują się piaski trzeciorzędowe i tzw. iły poznańskie.
Utwory okresu lodowego to głównie gliny i piaski, tworzące tżw. morenę denną, wydmy piaszczyste czy ciągi wałów moren czołowych.
Wody tającego lądolodu spływały po obszarze nieznacznie nachylonym w kierunku północno-zachodnim i zachodnim, dając początek sieci hydrograficznej, która z niewielkimi zmianami przetrwała do dziś. Rzek niżowych jest niewiele, są krótkie i ubogie w wodę. Do ważniejszych dopływów pra­wobrzeżnych należą Stobrawa, Widawa i Barycz. Lewobrzeżne, od południa z Przedgórza spływające rzeki, niosą więcej wody niż prawobrzeżne, nurt mają one wartki i dopiero na dnie Niziny rozlewają się szerzej, tworząc liczne zakola i starorzecza. Większe z nich to Nysa Kłodzka, Oława, Ślęza, Bystrzyca ze Strzegomką, Kaczawa z Nysą Szaloną, Bóbr z Kwisą i Nysa Łużycka.
Z PRADZIEJÓW ŚLĄSKA:
Epoka kamienna:
ok. 100 000-1800 lat p.n.e.
100 000- Paleolit okres młodszego paleolitu. Ziemie śląskie stanowiły w tym okresie teren osadnictwa człowieka. Prowadził
p.n.e. on koczowniczy tryb życia, mieszkając w pieczarach i szałasach, a utrzymywał się ze zbieractwa, łowiectwa i rybołówstwa, narzędzia i broń wykonując z kamienia i drewna. Z południa napływają koczownicze ludy kultury tardenoaskiej. W owym czasie zamieszkuje tu również ludność kultury północnej, która pozostawiła najstarsze szczątki ludzkie na Śląsku, datowane na ok. 4000 lat, odkryte w grobie szkieletowym w Tyńcu n. Ślęzą 8D. 4000-1800 Neolit. Dotychczasowa ludność koczownicza dojrzała do osiadłego trybu życia – zakłada osady o charakterze wiejs­kim, przyjmuje z zewnątrz hodowlę zwierząt i uprawę roli, wprowadza tkactwo, górnictwo, garncarstwo i gładzenie narzędzi krzemiennych. W okolicy Sobótki istniały w tym czasie kamieniołomy serpentynu, z którego wyrabiano topory typowe dla Śląska, a pierwsze kopalnie w pobliżu Jordanowa dostarczały nefrytu – materiału na różne narzędzia gładzone.
W neolicie następują zmiany form kulturowych w dużej części jako fale kulturowe, oddziałujące z zewnątrz na ludność zamieszkującą Śląsk od mezolitu.
Najstarsze plemiona neolitu, stanowiące cykl tzw. kultur wstęgowych nazwa pochodzi od sposobu zdobienia wyrobów ceramicznych, reprezentowane są na Śląsku przez: 1 kulturę ceramiki wstęgowej rytej, 2 kulturę ceramiki wstęgowej kłutej, 3 kulturę jordanowską bogate stanowisko tej kultury odkryte zostało w Jordanowie Śl. C i stąd pochodzi jej nazwa, 4 kulturę ceramiki promienistej.Na Śląsk docierają również wpływy następujących kultur: kultury pucharów lejkowatych prawdopodobnie z Jutlandii, kultury amfor kulistych z terenów środko­wych Niemiec, kultury ceramiki grzeby kowo-dołko-wej ludności praugrofińskiej oraz kultury pucharów dzwonowatych z Hiszpanii. W okresie późnego neolitu pojawia się kultura ceramiki sznurowej nazwa pochodzi od pucharów zdobionych odciskami sznura. Na południe od Wrocławia pojawia się grupa tej kultury o cha­rakterze regionalnym. Wchłonęła ona wiele elementów star­szych na tym terenie kultur – pucharów lejkowatych i jor­danowskiej. Nazwa tej kultury, zwanej marszowicka, pochodzi od miejscowości Marszowice 7G.
Nosiciele grup kulturowych ceramiki sznurowej na Śląsku reprezentują Przedsłowian wspólnoty bałtosłowiańskiej, którzy w następnych epokach przekształcili się w Prasłowian kultura łużycka.
Epoka brązu:
1800 -700 lat p.n.e.
1800 – 1500 Pierwszy okres brązu. W jego początkach występuje na lat p.n.e. terenie Śląska kultura unietycka, będąca wytworem
miejscowych plemion. Kultura ta skupiła się głównie między Wrocławiem a masywem Ślęży.
1500-1300 Drugi okres brązu. Kultura unietycka przeobraża się w kul-lat p.n.e. turę przedłużycką. Współcześnie z kulturą przedłużycką
na Śląsk docierają wpływy kultury trzcinieckiej. 1300-700 Trzeci – piąty okres brązu. Kultura przedłużycką prze-lat p.n.e. kształcą się w kulturę łużycką, panującą w Europie środ-
kowej od trzeciej epoki brązu do początków okresu lateńskiego epoki żelaza. Lud tej kultury uważany jest za Prasło-wian lub za Prabałtosłowian w okresie wspólnoty językowej. U tego wybitnie rolniczego ludu, zamieszkującego w osadach o charakterze wiejskim, następuje silny rozwój ceramiki. W tym czasie Ślęża uważana była za miejsce święte. Z okresu tego pochodzi kamienny wał na szczycie, otaczający miejsce kultu. Do dziś zachowały się na stokach Ślęży i okolicy archaiczne rzeźby o charakterze religijnym. Rzeźby te oznaczone są symbolem bóstwa słonecznego – ukośnym krzyżem – w kształcie Epoka żelaza:700 lat p.n.e.-1200 lat n.e.700 -400 Okres halsztacki. Śląsk w dalszym ciągu zamieszkuje lud kultury łużyckiej. Ulega on wpływom kultury pomor­skiej ludów należących do plemion prasłowiańskich, z lo­kalnej grupy kaszubskiej kultury łużyckiej. Około 500 r. p.n.e. nastąpił prawdopodobnie najazd na Śląsk Scytów – plemion nadczarnomorskich. 400-0 p.n.e. Okres lateński. W okresie tym zaznacza się duży wpływ na ludność zamieszkującą Śląsk zestrony przybyłych tu Ce 11 ó w, którzy usadowili się głównie między masywem Ślęży a Odrą.
W końcowej fazie tego okresu z plemion lużycko-pomorskich wykształca się na Śląsku kultura grobów jamowych grupy przeworskiej,trwająca aż do tzw. okresu wędrówki ludów 400 – 600. Ludy tej kultury reprezentują Słowian Zachodnich, którzy tworzą związek pod nazwą Wenedów.
0-500 n.e. Okres wpływów rzymskich – zwany okresem wczesnosłowiańskich plemion. W okresie tym zaznaczają się wpływy kultury rzymskiej oraz nadczarnomorskich Gotów; następują najazdy Burgundów, Gotów i Hunów.
500-900 n.e. I okres wczesnośredniowieczny – prapolski, obejmuje czasy rozdrobnienia plemiennego.
900 – 1200 II okres wczesnośredniowieczny – wczesnopolski, obejmuje
n.e. czasy powstania państwa polskiego.
Większość ówczesnych osad ma charakter obronny – są to tzw. grodziska warownie ziemne. W niektórych grodzis­kach umieszczano później kasztelanie np. w Ryczynie 71. Źródła historyczne np. Geograf Bawarski, ok. 945 r. potwierdzają istnienie na terenie Śląska szeregu plemion sło­wiańskich jak Ślężanie, Trzebowianie, Opolanieitd. Plemiona te złączone zostały organizacją państwową Piastów w jedną całość, w której na płan pierwszy wysunęło się plemię Ślężan z grodem Wrocławiem.

Wycieczki po okolicach Skierniewic

Przez Puszczę przechodzą dwa znakowane szlaki turystyczne: Łowicz-Boguszyce znaki żółte i Radziejowice-Rochna znaki zielone. Skierniewice należą do nielicznych miast wojewódzkich w Polsce graniczących z dużymi lasami. Od strony pn. sąsiadują z Puszczą Bolimowską. Zajmuje ona 10 000 ha powierzchni pomiędzy stolicą województwa i Radziwiłłowem, od pd. Nieborowem, Bolimowem i Wolą Szydłowiecką, od pn. Puszcza przedzielona jest rzeką Rawką, która wraz z doliną i prawobrzeżnymi dopływami tworzy rez. przyrody w 1984 sprowadzono bobry. Puszcza Bolimowska tworzy zwarty kompleks leśny. Przeważa w nim zdecydowanie drzewostan sosnowy. Urozmaicenie stanowią występujące na niewielkich powierzchniach dęby, brzozy, olchy, graby i świerki. Najstarsze okazy przetrwały na pn. obrzeżu lasów oraz w dolinach rzecznych. Ciekawe elementy krajobrazu tworzą śródleśne strumienie i uroczyska. W bogatym runie jagody i borówki. Wśród zwierzyny spotkać można rzadkie obecnie daniele, ponadto jelenie, łosie i sarny. Zachowały się liczne siedliska ptaków śpiewających, głównie nad Rawką. W Puszczy Bolimowskiej i dolinie środkowej Rawki powstaje park krajobrazowy. W pobliżu śródleśnej wsi Grabie znajduje się utworzony w 1980 rez. „Kopanichy”. Na powierzchni ponad 42,5 ha rosną tam cenne okazy drzew naturalnego pochodzenia.
Puszcza Bolimowska była terenem wczesnego osadnictwa, książęcych i królewskich łowów, miejscem wielu historycznych wydarzeń, bitew i potyczek, zwłaszcza podczas powstań narodowych i wojen światowych. Miały tu miejsce bitwy np. stoczona przez oddział GL w sierpniu 1943 pod Zabudziska-mi, zrzuty broni, konspiracyjne ćwiczenia. W lesie między Budami Grabskimi i Ziemiarami oraz w leśniczówce Ruda były tajne radiostacje AK. Koło leśniczówki Ruda i w Grabiach zachowały się grodziska średniowieczne, w różnych częściach Puszczy i na jej obrzeżach zobaczyć można cmentarze i mogiły z obu wojen światowych, dobrze zachowane okopy, ślady bunkrów i fortyfikacji polowych. W Mogiłach znajduje się grób – pomnik powstańców z 1863 oraz cmentarz mauzoleum ofiar ataków gazowych podczas I wojny światowej. W Budach Grabskich znajduje się Leśna Galeria Sztuki Jana Graczyka.

W dolinę Rawki.
Kamion – dolina Rawki – Miedniewice – Rawka stacja kolejowa, ok. 10 km, w części leśnej znaki żółte.
Trasa prowadzi przez malowniczą dolinę Rawki, która jest największym 95 km dopływem Bzury. Rzeka, ze względu na swoje walory krajobrazowe, faunistyczne i florystyczne oraz stan czystości, na całej swojej długości, od źródeł do ujścia, w 1983 została uznana za rez. przyrody. W pobliżu Ka-miona, wsi letniskowej, rzeka tworzy urokliwe zakola, płynie wśród dorodnych lasów. Brzegi Rawki są łatwo dostępne, jest wiele stosownych miejsc do kąpieli, wędkowania i na biwaki. 28 VI 1410 koło wsi Kamion stacjonowało rycerstwo małopolskie udające się z królem Władysławem Jagiełłą pod Grunwald. 10 IX 1939 zacięty bój polskich artylerzystów z hitlerowską jednostką pancerną. Zginął wówczas prowadzący natarcie ppłk. Władysław Bednarski. W 1944 istniał tu obóz pracy.
Na zboczu doliny Rawki pałac klasycystyczny z pocz. XX w. ozdobiony czterokolumnowym portykiem toskańskim. Park krajobrazowy z wyjątkowo zróżnicowanym drzewostanem m. in. graby, jesiony, topole białe i jawory i bogatą florą. Ścieżki po obu stronach rzeki zachęcają do spacerów. Dogodne miejsca do bezpiecznej kąpieli i plażowania. We wsi restauracja „Turystyczna”. Z Kamiona przez mostek na Rawce w kierunku wsch. Ze skraju skarpy piękne widoki na silnie meandrującą rzekę i okolice. W rozwidleniu dróg 2 cmentarze z okresu I wojny światowej. Od rozwidlenia dróg przecinką leśną ok. 1,2 km w kierunku pn.-wsch. do szlaku turystycznego Łowicz-Boguszyce znaki żółte, którym na lewo pn.-wsch., wśród młodego sosnowego drzewostanu. W pobliżu torów kolejowych linii Skierniewice-Pilawa las bardziej zróżnicowany, dobre miejsca na biwak. Tutaj w 1863 koncentrowały się oddziały powstańców. Następny urozmaicony odcinek zalesione wydmy doprowadza do linii kolejowej Warszawa-Skierniewice. Nie przekraczając torów kładką lub mostkiem na drugi brzeg Rawki do dużej wsi Miedniewice.
Wieś wraz z jej mieszkańcami, problemami, obyczajami, obrzędami i krajobrazem została wiernie upamiętniona w „Chłopach” Władysława Reymonta, powieści za którą w 1924 otrzymał nagrodę Nobla. Późniejszy pisarz w 1. 1888-1893 mieszkał, pracował i tworzył w Lipcach i w innych pobliskich wsiach. Z kilku wsi, w których wówczas przebywał „starszy dozorca drogowy Rejment” pamięć o pisarzu najpełniej utrwaliła się w Lip-a^h. W 1932 ówczesny kierownik szkoły Tadeusz Kwaśniewski wraz ze swą żoną Zofią i nauczycielką Marią Nowicką założył amatorski zespół artystyczny, który wystawił „Wesele Boryny”. Oparte na fabule „Chłopów” barwne widowisko zyskało powszechny aplauz. Zespół osiągnął znaczne sukcesy jeszcze przed II wojną światową. Podczas okupacji mimo zakazu pracowano nad nowym scenariuszem. Po wojnie zespół reaktywowano. Przedstawienie zostało wzbogacone tańcami i przyśpiewkami ludowymi. Piękne widowisko z Lipiec oglądali telewidzowie, uwieczniono je na taśmie w specjalnym filmie dokumentalnym. Zespół liczący ok. 40 osób występował z powodzeniem w łódzkim Teatrze Wielkim i na festiwalach folklorystycznych. Od 1954 do chwili obecnej zespołem kieruje Maria Nowicka. W dużej, otwartej w 1962 szkole noszącej imię pisarza – Izba Pamięci Narodowej. Pomnik W. Reymonta. Ponadto we wrześniu 1982 z okazji 50-lecia zespołu w jednym z domów otwarto Izbę Regionalną. Oprócz zespołu złożonego z dorosłych istnieje dziecięcy zespół regionalny oraz teatrzyk lalkowy.
Z opisanej w epopei Reymonta wsi, owalnicy ze
stawem pośrodku – niewiele pozostało. Drewniane domy należą do nielicznych. Wybudowano dziesiątki murowanych, często piętrowych, m. in. dom
kultury, ośrodek zdrowia. W Lipcach istnieje spółdzielnia rolnicza.

Skierniewicki Park Miejski

Spacer alejką prowadzącą nad rzeką zapoznaje z najstarszą i najciekawszą częścią parku, pozwala rozpoznać ślady założenia ogrodowego z XVIII w. W różnorodnym drzewostanie kilkanaście drzew pomników przyrody, wśród nich kasztanowce, topole i lipy drobnolistne. Zwracają uwagę również liczne krzewy ozdobne. Zagłębienie terenu wykorzystano na utworzenie amfiteatru. W drewnianym budynku d. przedszkola kawiarnia „Urocza”. W pn. części parku, w pobliżu obecnego przejścia pod nasypem kolejowym, nad rzeką od strony wsch. znajdował się dworzec przeznaczony dla cara, jego rodziny i gości. Budynek został zaprojektowany w 1845 przez arch. Adama Idźkowskiego, który wprowadził na ziemie polskie styl neogotycki. Budynek spłonął w styczniu 1945 tuż po wyzwoleniu miasta. Zachowała się część fundamentów. Skierniewicki Park Miejski, który przez wieki wyznaczał granicę między siedzibą arcybiskupów, później rezydencją carską, a miastem, ze względu na swoją historię, zachowany w znacznej mierze układ przestrzenny, ukształtowanie i drzewostan jest cennym zabytkiem sztuki ogrodniczej i wraz z pałacem stanowi największą atrakcję turystyczną miasta.
Po spacerze alejkami parkowymi wyjście z Osady Pałacowej z powrotem przez bramę przy ul. 22 Lipca park nie jest ogrodzony, można również zakończyć spacer wychodząc na inną ulicę. Pod nr 6 duży budynek zwany Sejmikiem Powiatowym — główny element architektoniczny tej części miasta.Wzniesiony został w 1. 1922—26 wg projektu arch. Konrada Kłosa, ze składek społecznych, głównie na potrzeby starostwa, ponadto instytucji oświatowych, kulturalnych oraz organizacji samorządowych i społecznych.
W 1928 w Sejmiku powstało Muzeum Regionalne im. Władysława Reymonta zbiory archeologiczne, historyczne, etnograficzne, przyrodnicze i związane z laureatem nagrody Nobla. Podczas ostatniej wojny w gmachu mieścił się urząd powiatowy i miejski kierowany przez władze okupacyjne. Zatrudnieni tam członkowie AK donosili swoim przełożonym o zamiarach administracji niemieckiej. W styczniu 1945 gmach został podminowany, jednakże w wyniku błyskawicznej ofensywy, żołnierze radzieccy zaskoczyli hitlerowców w budynku biorąc ich do niewoli i udaremniając zamiar wysadzenia gmachu w powietrze. Po wojnie popularny „Sejmik” stanowił siedzibę władz powiatowych, od 1975 wojewódzkich.
Na potrzeby Urzędu Wojewódzkiego przeznaczono również budynek 1980, przylegający od ul. Jagiellońskiej do zabytkowego gmachu. W sąsiedztwie „Sejmiku” na lewo od wejścia głównego w stylowym domu ul. Jagiellońska 34 mieszczą się agendy prasowe: Polskiej Agencji Prasowej, „Głosu Robotniczego” i „Wiadomości Skierniewickich”. Za budynkiem obszerny, nieczynny d. browar z 2 poł. XIX w. Władysława Strakacza, którego firma słynęła z produkcji piwa wysokiej jakości. Obecnie część pomieszczeń browaru dominującego w krajobrazie tej części miasta użytkuje Wojewódzki Dom Kultury. Wejście od ul. Jagiellońskiej 34, koło gmachu Urzędu Wojewódzkiego. Przed nim,
na skwerze znajduje się Pomnik Wdzięczności upamiętniający wyzwolenie miasta i regionu w styczniu 1945 przez żołnierzy radzieckich, wzniesiony w 1950. Idziemy w kierunku pn. do niewielkiej ul. Wita Stwosza, przy której znajduje się w otoczeniu zieleni otwarty w 1978 kinoteatr
„Polonez” z widownią na 450 miejsc, sceną i obszernym zapleczem. Obiekt, pierwszy tego typu w województwie skierniewickim, wyróżnia się estetyczną, funkcjonalną architekturą i dobrą akustyką. Przy skrzyżowaniu ul. Wita Stwosza z ul. Sienkie

skiej Akademii Sztuk Pięknych — Pawła Łęskiego i Włodzimierza Wasilewskiego. Budynek szkolny powstał dzięki ofiarności mieszkańców miasta podczas I wojny światowej. Po odzyskaniu niepodległości został powiększony wg projektu arch. Jana Łukasika. Przy ul. Sienkiewicza warto również zwrócić uwagę na duży dom nr 22. Na fundamentach z lat trzydziestych wzniesiono po wojnie blok mieszkalny, w którym do 1975 mieścił się Dom Wycieczkowy PTTK.
Na wsch. skraju parku szczególną uwagę zwraca klasycystyczna brama wjazdowa do d. rezydencji prymasów. Wystawiona została na życzenie prymasa Antoniego Ostrowskiego przez Efraima
Schroegera. Budowla sprawiająca monumentalne wrażenie, zachowała kształt łuku z półkoliście zamkniętym przejściem na osi. Rozczłonkowana pilastrami. Po bokach znajdują się ryzality z wnękami, które oparte są na kolumnach. Kordegardy zwieńczone attyką. Według tradycji przez tę bramę wjeżdżali Poniatowscy: król Stanisław August Poniatowski, w maju 1783 i jego najmłodszy brat prymas Michał Jerzy Poniatowski, we wrześniu 1785. W ścianach bramy znajdują się dwie tablice: odsłonięta w 1951 związana z likwidacją analfabetyzmu w ówczesnym powiecie skierniewickim oraz z 1957 dla uczczenia 500 rocznicy uzyskania praw miejskich.
Ostatni odcinek prowadzi kolo wspomnianego pomnikaczołgu do ul. Dworcowej, którą dochodzimy do zabytkowego dworca kolejowego.W latach czterdziestych XIX w. park w Skierniewicach poszerzono w kierunku pn. poza nowo powstałe tory kolejowe. Stał tam od kilku lat piętrowy pałacyk zamieszkany przez „budowniczego pałaców cesarskich w Księstwie Łowickim” Adama Idźkowskiego, architekta przez wiele lat pracującego w Skierniewicach.
Pałacyk wybudowany w 1841, jest częściowo jedno,
częściowo dwupiętrowy. Powstał na rzucie prostokąta, z portykiem od pn. i z ryzalitem w elewacji wsch. Budynek jest bogato i oryginalnie zdobiony. Na pn. od pałacyku znajduje się parterowa holen-dernia czyli obora dworska z 1 poł. XIX w., typowy element dekoracyjny w parkach krajobrazowych. Od strony pd. ryzalit, od wsch. przybudówka z gankiem. W kierunku wsch. mostek na Skier-niewce nad którą wśród malowniczych meandrów cenne okazy starodrzewu.
W XIX w. powstał również ogród, założone zostały stawy, utworzone zostały wyspy na Skier-niewce przepływającej przez park. W 2 poł. XIX w. pałacyk zajmowali adiutanci cara Aleksandra II, stąd używana wvówczas nazwa ,,Villa Aleksandria”. W latach siedemdziesiątych XIX w. w stylowym budynku przebywała Sebadiana Sabadiana niezwykłej urody Czerkieska, którą sprowadził rosyjski książę, feldmarszałek Aleksander Bariatyński, będący w tym czasie właścicielem dóbr skierniewickich. Jej niewola i urok utrwaliły się mocno w pamięci skierniewiczan, skoro dotąd ta część parku z pobliskim terenem nazywana jest „Seba-dianami”. Po śmierci księcia Bariatyńskiego pałacyk służył myśliwym, gościom cara polującym w pobliskim Zwierzyńcu i lasach radziwiłłowskich. Na pocz. XX w. w pałacyku przebywała rodzina hrabiów Wielopolskich. Po odzyskaniu niepodległości i po II wojnie światowej do 1956 „Sebadiany” były zajęte przez Zakład Genetyki SGGW, następnie przez Zakład Genetyki PAN. Obecnie budynki z XIX w. jak i nowe wraz z rozległym terenem, użytkowane są przez Zakład Roślin Ozdobnych Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa.

Pałac prymasów

pałac prymasów — założycieli Skierniewic.Historyczna rezydencja prymasów polskich jest budowlą jednopiętrową, zwróconą fasadą na pd. W elewacji pn. od strony parku ryzalit. Od strony zach. i wsch. ciekawe przybudówki z półpiętrami. Galeria łączy korpus główny z kaplicą nakrytą kopułą w kształcie sygnaturki. Pergola — budowla ogrodowa stanowi połączenie pałacu z budynkiem przeznaczonym dawniej na oranżerię, odwach i kuchnię. Fragmenty ścian i część fundamentalna pałacu pochodzą z budowli renesansowej wzniesionej w 1. 1609—19. We wnętrzach bogata dekoracja sztukateryjna, piękne plafony, obrazy, głównie batalistyczne, meble, „świeczniki”, kominki i posadzki. Reprezentacyjne wyposażenie i wygląd zachowała klatka schodowa ozdobiona portretami z XVIII i XIX w. Na parterze sala myśliwska, z której carowie i ich goście wyruszali na polowania oraz pokoje z ciekawymi obrazami Jerzego Kossaka i Henryka Pillatiego malarza z 2 poł. XIX w. specjalizującego się w kompozycjach rodzajowych. W sali jadalnej na półpiętrze zwraca uwagę wielki obraz 24 m2 znanego batalisty Stanisława Kaczor-Batowskiego „Atak husarii polskiej pod Chocimem”. Na piętrze znajduje się najpiękniejsza sala pałacu „Pod Jutrzenką” z plafonem z 1835, dziełem Jana Antoniego Blanka, malarza, profesora Uniwersytetu Warszawskiego. Artysta upodobnił twarz bogini świtu Jutrzenki do Joanny Grudzińskiej, księżnej łowickiej i mieszkanki pałacu w latach dwudziestych XIX w. W sali audiencyjnej znanej w przeszłości z występów znakomitych artystów śpiewał tu m. in. Enrico Caruso i zespołów muzycznych, od 1974 odbywają się koncerty muzyki poważnej. W d. łazience carowej znajduje się fotograficzna reprodukcja obrazu „Rewia na placu Saskim” Jana Rosena, malarza znanego z twórczości o motywach historycznych. W kaplicy dobudowanej do pałacu w XVII w., połączonej galerią z gmachem głównym, mieszczącej obecnie czytelnię naukową, są dwa plafony z 2 poł. XIX w. „Wniebowzięcie Matki Boskiej” dzieło Aleksandra Rycerskiego z rodziny od wieków związanej ze Skierniewicami, malarza znanego bardziej z obrazów rodzajowych i portretów. Natomiast malowidło „Duch Święty” stanowi dzieło nieznanego twórcy. Na ścianach freski przedstawiające czterech ewangelistów.
Z rezydencją skierniewicką wiąże się kilka legend. Według jednej z nich w salach pałacowych spotkać można ducha szlachetnie urodzonej Doroty, którą car trzymał w pałacu obiecując ożenek, a później zdradził dla ruskiej bojarówny. Są ludzie, którzy do dziś widzą postać rosyjskiego księcia Dymitra Golicyna, który po wyjściu z pałacowego salonu stracił życie w parku nad Skierniewką. Historia użytkowania pałacu i przyległego terenu w naszym stuleciu związana jest przede wszystkim z nauką. Po odzyskaniu niepodległości w 1918, decyzją władz państwowych, historyczna Osada Pałacowa wraz z folwarkiem o łącznej powierzchni 276,7 ha została przekazana Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Opierając się na kilkuwiekowych tradycjach sadowniczych powstał w Skierniewicach ośrodek naukowy. Stanowił teren badań i praktyk studenckich. Począwszy od 1919 powstawały zakłady naukowe w tym sadownictwa i warzywnictwa, założono pole doświadczalne i sad. W pałacu otwarte zostało regionalne muzeum przyrodnicze, była bursa dla studentów. W latach trzydziestych wybudowana została przechowalnia i chłodnia. Po wyburzeniu małej cerkiewki postawiono dwie szklarnie. Pokaźny dorobek naukowy przerwała II wojna światowa. 11 września 1939 w Osadzie Pałacowej przebywał Hitler wraz z generalicją. Podczas okupacji skierniewicka placówka SGGW znajdowała się pod zarządem niemieckim. W pałacu przez dłuższy czas stacjonowali oficerowie Wehrmachtu, tymczasem w pobliskich szklarniach członkowie oddziału dywersyjnego AK w tym główny ogrodnik Edward Kostusiak mieli magazyn broni wykorzystywanej podczas akcji bojowych i ćwiczeń. Polscy naukowcy zatrudnieni w „Rolniczym Zakładzie Doświadczalnym Generalnej Gubernii” dbali o zachowanie dorobku i majątku placówki SGGW. Prowadzono prace badawcze. W 1944 udzielono schronienia wielu naukowcom z SGGW i innych uczelni. Po wojnie nastąpił rozwój działalności skierniewickiej placówki SGGW, wzrosły stawiane jej zadania. Doprowadziło to z czasem do utworzenia samodzielnych placówek naukowych. W lipcu 1964 powstał Instytut Warzywnictwa. Stanowi on jedyną placówkę w Polsce zajmującą się warzywami w sposób kompleksowy. Prowadzone są badania m. in. nad wpływem warunków glebowych i klimatycznych w kraju na uprawę warzyw, ich przetwarzanie i przechowywanie, zwalczanie chorób, szkodników i chwastów; metodami, organizacją i ekonomiką produkcji oraz techniką obrotu. Duże znaczenie mają prace, których celem jest badanie wartości biologicznej, ocena wartości różnych odmian m. in. zdołano wyhodować w Instytucie nowe odmiany ogórków i pomidorów, właściwe prognozowanie plonów, stosowanie wzorcowej technologii upraw i nawożenia. Ustalane są możliwie najlepsze warunki do uprawy warzyw i roślin pod szkłem i folią. Opracowane zostały prototypy maszyn i narzędzi pomocnych w uprawach.
Naukowcy swoją wiedzę i doświadczenie przekazują producentom.
Instytut współpracuje z wieloma podobnymi placówkami w różnych krajach. Wydawane są periodyki naukowe. Jest bogata biblioteka i czytelnia, ośrodek dokumentacji, wyświetlane są filmy dla fachowców jak i popularne przeznaczone również dla zorganizowanych grup turystycznych. Instytut dysponuje 12 zakładami naukowymi, 9 zakładami badawczo-doświadczalnymi w różnych miejscowościach oraz jednym doświadczalno-produkcyjnym — znaną pieczarkarnią, jedną z największych w skali światowej. Dzięki produkcji tych zakładów Instytut jest dochodowy. Coroczny zysk wynosi kilkadziesiąt milionów złotych. Godne uwagi są zasługi naukowców w zakresie odbudowy i konserwacji zabytków, które użytkują, troska
pałac i park.